ilmli

QADIMIY DOSTONLAR, YIRIK BADIIY, TARIXIY-MAʼNAVIY ASARLAR HAQIDA Qadimiy bitiklar va xalq dostonlari har bir millatning maʼnaviy qiyofasi, uning tarixi, qadriyatlarini mukammal aks ettiruvchi bamisoli oynadir. Ularda har bir xalqning urf-odatlari, milliy o‘ziga xosligi yaqqol ko‘rinib turadi. Dostonchilik xalq og‘zaki ijodida qadimiy epik anʼana hisoblanadi. Dostonlar asosan do‘mbira jo‘rligida aytiladi va ijrochidan ham badihada, ham ijroda […]

Muhammad at-Termiziy (824-892) At-Termiziy qalamiga mansub asarlarning aksariyati bizgacha yetib kelgan. “Al-jomiʼ” (“Jaʼmlovchi”). «Ash-shamoil an-nasaviya» («Payg‘ambarning alohida fazilatlari»), «Al-ilal fi-l-hadiys» («Hadislardagi og‘ishishlar»), «Risola fi-l-xilof va-l-jadal» («Hadislardagi ixtilof va bahslar haqida risola»), “At-tarix” (“Tarix”), «Kitob az-zuhd» («Taqvo haqida kitob»), «Kitob ul-asmo va-l-kuna» («Ismlar va laqablar haqida kitob») kabi asarlar shular jumlasiga kiradi. At-Termiziyning asarlari ichida eng

Abu Ali Ibn Sino (980-1037) Ibn Sino tarjimai holida Forobiyning «Metafizika maqsadlari», «Fusus ul-hikam» kabi muhim risolalarini qunt bilan o‘rganganligi, ulardan keng foydalanganligini taʼkidlab o‘tadi. Ibn Sino asarlarining umumiy soni 450 dan oshadi, lekin bizgacha faqat 160 ga yaqin asari yetib kelgan, xolos. Ko‘p risolalari shaharma-shahar ko‘chib yurish, feodal urushlari, saroy to‘polonlari, turli falokatlar tufayli

Abu Rayxon Beruniy (973-1048) Xorazmda tavallud topgan bu mutafakkir, serqirra olim astronomiya, tarix, tibbiyot, riyoziyot, jug‘rofiya, geodeziya, meteorologiya, etnografiya, falsafa, filologiyaga oid 150 ga yaqin asarlar yaratgan. Bu asarlar Beruniy nomini jahonga taratdi. Shuningdek, uning xikoyalar, sheʼrlar bitganligi xam maʼlum. Beruniy o‘rta asrda birinchi bo‘lib globus yaratdi. U arab, fors, hind turkiy tillarni mukammal bilgan.

Gulxaniy Muhammad (XVIII-XIX) O‘zbek mumtoz adabiyotining yirik namoyandalaridan biri Muhammad Sharif Gulxaniy isteʼdodli shoir bo‘lgan. Ammo milliy adabiyotimiz tarixidan mohir nasr ustasi, mashhur “Zarbulmasal”ning muallifi sifatida faxrli o‘rin olgan. “Zarbulmasal”ning muqaddimasida qayd etilishicha, Gulxaniy bu asarni yozishga Amir Umarxonning tavsiyasiga ko‘ra kirishgan. “Zarbulmasal” jiddiy ijtimoiy mazmunni majoz yo‘li bilan badiiy ifodalovchi axloqiy-didaktik va tanqidiy-hajviy yo‘nalishdagi

Boborahim Mashrab (1640-1711) Boborahim Mashrab 1640 yilda (hijriy hisob bilan 1050) Namanganda kambag‘al kosib-bo‘zchi Valibobo oilasida dunyoga keddi. Boborahim Mulla Vali (Valibobo) o‘g‘li Mashrab o‘z ijodi bilan o‘zbek adabiyotida xalqchillik, ijtimoiylik va dunyoviylikning chuqurlashuvida, jaholat va bidʼatta qarshi kurash g‘oyalarining kuchayishida, sheʼriyat shakllarining takomillashuvi hamda badiiyatning kamolga erishuvida katta o‘rin tutgan so‘z ustalaridan biridir. Boborahim

Muhammad Sharif Buxoriy (XVII ASR) Muhammad Sharif ibn Muhammad al-Husayniy al-Alaviy al-Buxoriy (vafoti — 1697 yil) al-Mavlaviy laqabi bilan mashhur bo‘lgan olim XVII asrdagi Movarounnahr mutafakkirlarining yorqin namoyandalaridan biridir. U o‘z ijodida yolg‘iz falsafaga oid bilimnigina emas, balki tarix, sheʼriyat, huquq, tilshunoslik kabi sohalarni ham qamrab olgan. Uning bizgacha yigirmadan ortiq asari yetib kelgan va

Muhammad Shayboniyxon (1451-1510) Shayboniylar sulolasining asoschisi Muhammad Shayboniyxon hukmdor Abdulxayrxonning nabirasi Shoh Budoqxonning o‘g‘li. Shayboniyxon tarixni sevgan va tarixiy asarlar yaratilishida ishtirok etgan. So‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, Shayboniyxon o‘zbek (“turk”) tilida bitilgan o‘ziga xos manba — «Tavorixi guzidayi nusratnoma» asarining yozilishida bevosita ishtirok etgan. Bu manbada keltirilgan aniq dalillar bilan tasdiqlanadi. Hozirda

Maxdumi Aʼzam (1461-1542) Maxdumi Aʼzam Farg‘ona vodiysining Koson shahrida tavallud topgan. Mahdumi Aʼzamning ilmiy merosi boy bo‘lib, u tasavvuf nazariyasi va amaliyoti, xususan, naqshbandiya taʼlimotini yana-da rivojlantirish sohasida barakali faoliyat ko‘rsatdi. Uning qalamiga mansub 30 dan ortiq risola maʼlum bo‘lib, «Asror un-nikoh» («Nikoh sirlari»), “Ganjnoma”, «Risolat un-samʼiyyatun» («Sa-moʼ risolasi»), «Bayoni zikr» («Zikr bayoni»), «Risola-i silsila-i

Zahiriddin Muhammad Bobur(1483-1530) Zahiriddin Muhammad Bobur o‘rta asr Sharq madaniyati, adabiyoti va sheʼriyatida o‘ziga xos o‘rin egallagan adib, shoir, olim bo‘lish bilan birga yirik davlat arbobi va sarkarda hamdir. Bobur keng dunyoqarashi va mukammal aql-zakovati bilan Hindistonda Boburiylar sulolasiga asos solib, bu mamlakat tarixida davlat arbobi sifatida nomi qolgan bo‘lsa, serjilo o‘zbek tilida yozilgan “Boburnoma”